Do fundamentalnych wolności Rynku Wewnętrznego Unii Europejskiej oprócz swobody przepływu towarów, pracowników i kapitału należą:

• swoboda świadczenia usług
• swoboda zakładania przedsiębiorstw.

Każdy przedsiębiorca zamierzający świadczyć usługi w krajach Unii w sposób ciągły i stały powinien rozważyć możliwość założenia własnego przedsiębiorstwa i prowadzenia działalności gospodarczej bezpośrednio w kraju wykonywania usługi.
Z art. 43 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE) dotyczącego swobody zakładania i prowadzenia działalności gospodarczej wynika prawo do podejmowania i wykonywania działalności:

• na zasadach samozatrudnienia (tj. na własny rachunek),
• w drodze zakładania i prowadzenia przedsiębiorstw, w tym usługowych, na takich samych warunkach i zasadach, jakie obowiązują obywateli państwa przyjmującego.

Samozatrudnienie

Świadczenie usług w formie samozatrudnienia występuje wówczas, gdy osoba fizyczna prowadząca działalność w jednym państwie członkowskim Unii zaczyna ją prowadzić również w innym państwie. Każdy taki przedsiębiorca sam dopełnia wszelkich formalności zgodnie z prawem wewnętrznym państwa przyjmującego, przy czym nie może być on jednak na tej podstawie dyskryminowany ze względu na narodowość, miejsce zamieszkania i inne okoliczności.

Zakładanie przedsiębiorstwa z siedzibą w innym państwie członkowskim

Na terenie każdego z państw Unii Europejskiej można założyć przedsiębiorstwo z siedzibą w tym kraju, zatrudniając pracowników miejscowych. W przypadku zatrudniania pracowników z państwa pochodzenia usługodawcy, należy pamiętać o ograniczeniach swobody przepływu pracowników, przy czym bez ograniczeń mogą być zatrudniani jedynie pracownicy stanowiący tzw. personel kluczowy, rozumiany jako kadra zarządzająca firmą.

Zakładanie przedsiębiorstwa przez osobę prowadzącą działalność w Polsce

Przedsiębiorca prowadzący już działalność gospodarczą w Polsce może w innym państwie Unii Europejskiej otworzyć przedsiębiorstwo podległe (tzw. spółkę–córkę), oddział lub przedstawicielstwo. W każdym z tych przypadków obowiązują w kraju przyjmującym takie same procedury i formalności jak w przypadku firm lokalnych.
Przedsiębiorstwo podległe tzw. spółka–córka musi być kontrolowana przez spółkę–matkę (spółka–córka może działać również pod inną nazwą, jednak w praktyce nie ma możliwości samodzielnego działania). Najczęściej stosowaną formą prawną przedsiębiorstwa podległego jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.
Oddział przedsiębiorstwa stanowi jednostkę wyodrębnioną przestrzennie i organizacyjnie z zakładu głównego, prowadzącą działalność samodzielnie, w tym samodzielnie występującą w obrocie gospodarczym i posiadającą oddzielną rachunkowość. Oddział jest jednostką, której majątek jest wydzielony z majątku przedsiębiorstwa macierzystego, jednak z punktu widzenia prawa nie stanowi on samodzielnego przedsiębiorstwa. Nazwa oddziału może być taka sama jak przedsiębiorstwa macierzystego w Polsce.
Przedstawicielstwo przedsiębiorstwa nie ma samodzielności w działaniu, jest uzależnione od przedsiębiorstwa macierzystego i nie może prowadzić odrębnej działalności gospodarczej.

Zakładanie przedsiębiorstwa powinno odbywać się zgodnie z prawem obowiązującym w państwie, na terenie którego usługodawca będzie prowadzić działalność. Zasady podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej regulują bowiem przepisy krajowe każdego z 25 państw członkowskich Unii zgodnie z tzw. zasadą prawa kraju działania.
Przedsiębiorcy z innych państw członkowskich Unii nie mogą być traktowani gorzej niż przedsiębiorcy rodzimi. Wszyscy przedsiębiorcy podlegają tzw. zasadzie traktowania narodowego.
Wybierając lokalizację firmy w konkretnym państwie Unii, przedsiębiorcy powinni kierować się tzw. zasadą zapotrzebowania lokalnego rynku na określone usługi.
Podobnie ważna i niezbędna, jak znajomość przepisów prawa krajowego, jest również dobra znajomość języka kraju, w którym będzie działać zakładana firma.

Wszystkim przedsiębiorcom, którzy prowadzą działalność na własny rachunek na terenie innych państw Unii Europejskiej przysługują m. in. następujące prawa:

• Prawo zatrudnienia personelu kluczowego. Przedsiębiorca prowadzący działalność w innym kraju UE ma prawo zatrudniać pracowników z własnego kraju, przy czym dotyczy to przede wszystkim tzw. personelu kluczowego, a mianowicie:

1. personelu kierowniczego – dyrektorów, kierowników działów lub sekcji;
2. personelu pełniącego funkcje nadzorcze i kontrolne;
3. osób uprawnionych do podejmowania decyzji kadrowych tj. m. in. zatrudniania i zwalniania pracowników;
4. osób z rzadko spotykanymi, wysokimi, specjalistycznymi kwalifikacjami.

• Prawo wjazdu i pobytu. Według Dyrektywy Rady UE nr 73/184 odnosi się ono do pracowników samodzielnych, którzy osiedlili się (lub zamierzają się osiedlić) w innym kraju Unii w celu prowadzenia działalności gospodarczej lub świadczenia usług, a także do ich małżonków, dzieci poniżej 21 roku życia oraz krewnych wstępnych (rodzice, dziadkowie) i zstępnych (dzieci, wnuki) będących na ich utrzymaniu. Przedsiębiorcy mają również prawo do karty pobytu ważnej 5 lat, odnawialnej bez dodatkowych formalności.
• Prawo nabycia na własność, dzierżawienia i wynajmowania nieruchomości. Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską gwarantuje przedsiębiorcy prawo zakupu budynków lub gruntu, z pewnymi ograniczeniami w przypadku ziemi rolnej, w innym państwie. Każde państwo przyjmujące ma jednak prawo zastosować wobec przedsiębiorcy z innego kraju Unii swoje przepisy dotyczące lokalizacji zakładu np. ze względu na rodzaj prowadzonej przez niego działalności.
• Prawo do wolnego wyboru miejsca i formy prowadzenia działalności gospodarczej. Każdy przedsiębiorca może swobodnie wybierać formę prowadzonej działalności. W praktyce jednak niektóre państwa przyjmujące, mając na uwadze np. ochronę rodzimego konsumenta towarów lub usług, uzależniają prowadzenie na swoim terenie określonych rodzajów działalności od założenia przedsiębiorstwa określonego rodzaju (np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna).

Państwa członkowskie Unii Europejskiej przyjmujące na swoim terytorium przedsiębiorców z innych krajów Unii mogą nakładać na nich pewne obowiązki i wymogi. Są to przykładowo m. in. następujące ważniejsze obowiązki:

• posiadanie przedstawicielstwa w państwie, w którym przedsiębiorca prowadzi działalność główną;
• posiadanie w państwie przyjmującym stałego miejsca zamieszkania dla kadry zarządzającej przedsiębiorstwem;
• uzyskanie zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej w państwie przyjmującym;
• przedstawienie w państwie przyjmującym odpowiednich gwarancji należytego prowadzenia działalności gospodarczej;
• posiadanie przez przedsiębiorcę określonej formy prawnej firmy, formy odpowiedniej do prowadzonej przez niego działalności;
• przynależność firmy czy przedsiębiorcy do odpowiedniego samorządu zawodowego.

www.handelue.pl